Rugpijn door stress? Zo helpt het polyvagaal zenuwstelsel bij ontspanning en herstel

Veel mensen met rugklachten zoeken de oplossing in het fysieke: meer bewegen, beter zitten, of naar de fysiotherapeut. Maar wist je dat jouw zenuwstelsel een grote rol speelt bij het ontstaan en in stand houden van rugpijn? Vooral als spanning of werkstress langdurig aanwezig is.

In deze blog leg ik uit wat het polyvagaal zenuwstelsel is, hoe dit systeem werkt, en hoe je leert je zenuwstelsel te kalmeren. Dit helpt je om rugpijn bij de oorzaak aan te pakken.

Wat is het polyvagaal zenuwstelsel?

Je lichaam heeft een automatisch regelsysteem: het autonome zenuwstelsel. Dit systeem regelt zonder dat je erover nadenkt je hartslag, ademhaling, spijsvertering en meer.

Het polyvagaal zenuwstelsel is een belangrijk onderdeel hiervan. Het wordt aangestuurd door de nervus vagus. Een grote zenuw die vanuit je hersenstam door je lichaam ‘zwerft’ naar organen zoals je hart, longen en darmen. Dit systeem bepaalt of jouw lichaam zich veilig voelt of juist in de stressmodus staat. Hier heb ik eerder een blog over geschreven; Nervus vagus – De snelweg tussen hoofd en buik

De Polyvagaal Theorie van Stephen Porges laat zien dat jouw zenuwstelsel drie standen heeft:

1. Ventrale vagus (veilig & verbonden)
   Je voelt je ontspannen, sociaal en aanwezig. Je lichaam kan herstellen.

2. Sympathisch zenuwstelsel (actief & alert)
   Je lichaam schakelt naar ‘actie’. Handig bij acute stress, maar langdurig zorgt dit voor spierspanning, onrust en fysieke klachten zoals rugpijn.

3. Dorsale vagus (shutdown & terugtrekking)
   Bij extreme stress schakelt je lichaam over naar een soort ‘overlevingsstand’. Je voelt je moe, leeg of teruggetrokken.

Waarom speelt het polyvagaal zenuwstelsel een rol bij rugpijn?

Wanneer je langdurige stress ervaart, zoals werkdruk of mentale overbelasting, blijft je zenuwstelsel hangen in de sympathische modus (actie) of de dorsale modus (shutdown). Dit heeft invloed op je spieren, ademhaling en herstel:

• Je spieren blijven onbewust aangespannen, vooral in de rug en schouders.

• Je ademhaling wordt oppervlakkig of hoog.

• Je herstelsysteem komt minder goed op gang.

• Pijnprikkels worden sterker ervaren.

Gevolg: chronische rugpijn die maar niet over lijkt te gaan.

Zenuwstelsel kalmeren: hoe doe je dat?

Het goede nieuws: je kunt jouw polyvagaal zenuwstelsel positief beïnvloeden. Dit betekent dat je jouw lichaam actief helpt om van de stressmodus terug te schakelen naar ontspanning en herstel. Hier zijn een paar manieren waarop je dat kunt doen:

• Ademhalingsoefeningen: bijvoorbeeld langzaam en diep inademen naar je buik.

• Zachte, rustige bewegingen: zoals yin yoga of psoas-release oefeningen.

• Bewuste ontspanningsmomenten inplannen: niet wachten tot de vakantie.

• Omgevingsveiligheid vergroten: zorg voor rust, warmte, en vertrouwde sociale contacten.

Door je zenuwstelsel te helpen zich veilig te voelen, geef je jouw lichaam de kans om te herstellen. Dit werkt vaak sneller en dieper dan alleen werken aan de spieren.

Samengevat: minder rugpijn door je zenuwstelsel te ondersteunen

Jouw rugpijn is niet ‘tussen je oren’, maar wél sterk verbonden met je zenuwstelsel. Door te begrijpen hoe jouw polyvagaal zenuwstelsel werkt en dit bewust tot rust te brengen, pak je de oorzaak van stressgerelateerde rugklachten aan. Dit leidt tot meer ontspanning, minder pijn en meer energieWil jij leren hoe je jouw zenuwstelsel kunt kalmeren

Wil jij leren hoe je jouw zenuwstelsel kunt kalmeren?

In mijn 8-weekse online programma Herstel je rug in 8 weken leer je stap voor stap hoe je jouw zenuwstelsel tot rust brengt. Je krijgt eenvoudige ademhalings- en ontspanningsoefeningen, maar ook uitleg over hoe jouw lichaam en zenuwstelsel samenwerken. Zo werk je niet alleen aan het verminderen van rugpijn, maar ook aan meer rust in je hoofd en ruimte in je lijf.

👉 Klik hier voor meer informatie over het programma

Je bent welkom om mee te doen, precies op jouw tempo.